RongWrong; the Worst of Graduates

De titel Worst of Graduates lijkt op het eerste gezicht een ironische spiegel van de Best of Graduates bij Galerie Ron Mandos. Daar wordt jaarlijks een selectie van pas afgestudeerde kunstenaars gepresenteerd als vertegenwoordigers van een nieuwe generatie. Een plek in die tentoonstelling wordt al snel onderdeel van het professionele profiel van een kunstenaar: wie Best of Graduates op zijn cv heeft staan, lijkt daarmee automatisch tot de meest veelbelovende namen van zijn generatie te behoren. Maar een selectie is precies dat, een selectie. Het is het resultaat van voorkeuren, omstandigheden en toevalligheden. De tentoonstelling Worst of Graduates, georganiseerd door een groep recent afgestudeerde kunstenaars van de HKU (Linda de Koning, Rowan de Beaufort, Sofia Lulu Chiadmi, Jochem Witteveen, Lotta Tol en Thomas van der Linde), neemt afstand van het idee dat dergelijke selecties een objectieve rangorde weerspiegelen. De titel wordt een geuzennaam: een positie van waaruit het mechanisme zelf in twijfel kan worden getrokken.

Je kunt het opvatten als een kritiek op de bredere infrastructuur waarin kunstenaars steeds sneller worden opgenomen. Opleidingen, nominaties, galeries, residenties en collecties zijn belangrijke plekken waar kunstenaars zichtbaar worden, maar functioneren tegelijkertijd als systemen van erkenning. Ze produceren naast zichtbaarheid ook betekenis. De kunstenaar verschijnt daarin als profiel: een opsomming van instituties die de relevantie van het werk lijken te onderbouwen. Het cv is meer dan een overzicht van iemands ontwikkeling; het is een narratief dat vooraf bepaalt hoe een kunstenaar gelezen wordt. Niet alleen het werk genereert waarde, maar ook het netwerk waarin dat werk zich bevindt.

Worst of Graduates draait die logica om. Het collectief treedt relatief anoniem naar voren, hun namen staan op de affiche en daar moet je het mee doen. In de presentatieruimte staat een installatie waarin namen van personen, instellingen en andere entiteiten zoals “trauma” met zwarte stift op wit plastic zeil en regenkleding (?) zijn geschreven. Het is aankleding is voor abstracte mensfiguren. Het lijkt alsof één figuur voor iedere deelnemende kunstenaar is, maar zeker weten doe ik dat niet. Daarnaast hangt in een hoek een kleine tekening op blauw papier. Wie exact wat heeft bijgedragen is onduidelijk. Beneden bevindt zich een fotoarchief van het collectief waarin een proces zichtbaar wordt. Het is geen afgerond kunstenaarsverhaal, maar een verzameling momenten, pogingen en verbanden. Een netwerk dat zich heeft ontvouwt zonder verdere duiding. Er is geen titellijst, geen cv en geen overzicht van instituties die legitimiteit moeten verschaffen. Wel is er een zaaltekst van Brenda Tempelaar, die uiteindelijk meer zegt over haar eigen positie dan over wat hier daadwerkelijk te zien is. Wat overblijft, is een netwerk van relaties tussen de kunstenaars onderling, tussen proces en resultaat, tussen aanwezigheid en anonimiteit. Juist daardoor wordt zichtbaar hoe moeilijk het is om de bestaande structuren werkelijk te ondermijnen. Dat is de paradox van deze tentoonstelling, kritiek op institutionele mechanismen blijft onvermijdelijk onderdeel van dezelfde kunstwereld. Toch is het een oprechte poging om die mechanismen zichtbaar te maken en ruimte te maken voor wat niet direct binnen die kaders past.

Juist daarin raakt Worst of Graduates aan een bredere vraag in steeds verder geprofessionaliseerde kunstwereld: waar begint het kunstenaarschap en de betekenis daarvan eigenlijk? Het eindexamen wordt vaak behandeld als een culminatiepunt. Jaren van onderzoek, experiment en twijfel worden samengevat in een presentatie die vrijwel onmiddellijk moet functioneren binnen een professioneel veld. Het werk wordt niet alleen getoond, maar ook beoordeeld op zijn potentie. Welke kunstenaar heeft een herkenbare signatuur? Wie lijkt klaar voor de volgende stap? Wie past binnen het verhaal dat de kunstwereld op dat moment nodig heeft? Maar kunstenaarspraktijken ontwikkelen zich zelden volgens zulke overzichtelijke lijnen, de praktijk is grillig. In de kunst bieden in het verleden behaalde resultaten geen garanties voor de toekomst, ook al wordt die suggestie graag gewekt.

De kracht van Worst of Graduates ligt daarom niet alleen in de kritiek op bestaande instituties of de toenemende professionalisering van het kunstveld, maar vooral in de poging om ruimte terug te winnen voor ambiguïteit.

En vooruit, er mag ook een beetje gelachen worden…