Stigter van Doesburg; Bert Mebius – Cosmos & Crematorium

“She said, your work is so concise and pithy, it badly needs a convoluted essay.” Deze tekst is te lezen op een relatief klein schilderij van Bert Mebius (1960). Dat […]

“She said, your work is so concise and pithy, it badly needs a convoluted essay.” Deze tekst is te lezen op een relatief klein schilderij van Bert Mebius (1960). Dat kost enige moeite, want de letters zijn uit de losse hand geschilderd op een klein formaat; sommige letters zijn meermaals in verschillende kleuren aangezet, en sommige woorden zijn halverwege afgebroken. Het oogt als een collage en een schets tegelijk. De tekst is veelzeggend over wat er allemaal komt kijken bij het kunstenaarschap en de verwachtingen van de buitenwereld, die hijgend in je nek om verantwoording vraagt voor wat je maakt. “People prefer bright colors” is er op een ander werk te lezen. Niet alleen achteraf, maar ook tijdens het maakproces spelen verwachtingen van het publiek een rol.

Het werk van Mebius speelt met deze spanning tussen artistieke autonomie en verwachtingen van buitenaf. Soms is dat pijnlijk herkenbaar, bijvoorbeeld in de vraag om geld. Het is een essentieel gegeven dat er financiële middelen nodig zijn om dergelijk werk te kunnen maken en een praktijk te onderhouden. Tegelijk moet die praktijk worden bekostigd met werk en dus in zekere zin ook aansluiten bij verwachtingen. Het werk van Mebius is echter verre van behagelijk. Het schilderwerk met daarop het woord ‘geld’ is verre van wat je traditioneel esthetisch zou noemen. Het is onsamenhangend, losjes en met wilde krassen in het midden van het doek. Tegelijk levert het in al zijn wreedheid ook werkelijk intrigerende schilderkunstige vondsten op. Geen geruststellende, mooie penseelstreken, maar beelden die al wroetend ontstaan en die je niet vooraf kunt bedenken; ze ontstaan alleen wanneer je als kunstenaar accepteert dat niet alles controleerbaar of betekenisvol hoeft te zijn. Het publiek is tot op zekere hoogte altijd aanwezig, en daar kun je als kunstenaar iets mee doen. In het geval van Mebius wordt die confrontatie met dat publiek nadrukkelijk opgezocht. Als toeschouwer word je door Mebius gewezen op je eigen vooraannames en smaak. Houd ik van heldere kleuren? En heb ik dan behoefte aan zo’n essay?

Juist op die momenten is Mebius op zijn scherpst: zowel formeel als inhoudelijk wringt het van alle kanten en ondanks dat genereert het een sterke beeldende kracht. Schilderijen die zich niet laten verzinnen, maar die op een onverwachte manier toch precies raak zijn.

Deze tentoonstelling is nog tot en met 11 april te bezoeken bij Stigter van Doesburg te Amsterdam.