Stedelijk Museum Schiedam; Jan Henderikse – Alles of Niets

“Kunstenaars moeten niet te veel filosoferen over hun eigen werk, dat brengt alleen ellende en flauwekul.” Van alle nul-kunstenaars is Jan Henderikse wellicht de meest radicale en eigenlijk ook de […]

“Kunstenaars moeten niet te veel filosoferen over hun eigen werk, dat brengt alleen ellende en flauwekul.” Van alle nul-kunstenaars is Jan Henderikse wellicht de meest radicale en eigenlijk ook de enige die daadwerkelijk inhoudelijk nul-kunstenaar is gebleven. Andere nul kunstenaars Jan Schoonhoven, Henk Peeters, herman de vries en Armando bleken toch estheten te zijn. Het is niet moeilijk om met enige duiding de schoonheid van een Schoonhoven te zien en zeker Armando’s van recentere datum zijn verworden tot decadente kitsch. Henderikse heeft nadat hij de traditionele kunstmaterialen de rug heeft toegekeerd nooit meer omgekeken. Alles kan hij gebruiken.

Henderikse lijkt continue op zoek naar het meest banale, het meest waardeloze, om zijn werk van te maken. Niet dat hij daarmee enige kritiek wil leveren op de maatschappij, “het stelt voor wat het is” zegt hij daar zelf over. Een baal met goedkope sinaasappelkratjes is exact dat, een baal met sinaasappelkratjes. Een plankje met daarop wat springveren is exact dat, een plankje met springveren. Daar kan wel allemaal betekenis in gelezen worden, maar de kunstenaar zelf interesseert dat allemaal niet zoveel. Nee, het stelt slechts voor wat het is.

Maar als alles of niets kunst kan zijn, wat is dan nog de rol van de kunstenaar? Wat gebeurt er met die objecten zodra ze in het discour van de kunsten belanden en waarom zou het publiek daar überhaupt iets om geven? Als er geen betekenis en geen schoonheid te bekennen is, wat moeten we er dan mee?

Jan Hendrikse overzicht

Jan Henderikse overzicht

Wie het Duchampiaanse concept van de oppositie van retinale (de visuele sensatie) en anti-kunst (het andere) doortrekt vanaf zijn ready-mades komt uit bij de totale apathie van Henderikse. Daar waar Duchamp nog pijnlijk zijn best deed om zijn werken door middel van de titels een zekere vorm van conceptuele representatie mee te geven, lijkt juist in te zien dat ook dat nog onderdeel is van de traditionele kunsten. Henderiksen is zo bezien wat Duchamp had willen zijn, maar nooit werd, een kunstenaar die daadwerkelijk uitging van de ideologie die we nu kennen als Zero, het niets kan kunst zijn. Het is dan ook de houding waaruit het werk van Henderiksen voortkomt, en niet zo zeer het individuele werk als visuele entiteit.

Het tonen van werk van Henderikse is dan ook het beste in een substantiële hoeveelheid. Het liefste zelfs meerdere varianten van hetzelfde type werk. Het overzicht dat er nu in het Stedelijk van Schiedam van Jan Henderikse te zien is slaagt daar gelukkig in. Het is een klassieke museumpresentatie met een min of meer chronologische en thematische indeling maar tegelijk slaagt het er in ook het radicale van Henderikse te bewaren. Lang niet al het werk is netjes naast elkaar gehangen, soms hangen werken zelfs onhandig boven elkaar. Ik denk dat Henderikse daar tevreden over is, het is en blijft wat het is… Daarom moet niet te moeilijk mee gedaan worden.

Jan Hendrikse - 180,57,103 Pollock - Olieverf op doek, 1957

Jan Henderikse – 180,57,103 Pollock – Olieverf op doek, 1957

Jan Hendrikse - Wit Schilderij - Olieverf en gips op doek, 1959

Jan Henderikse – Wit Schilderij – Olieverf en gips op doek, 1959

Jan Hendrikse - Three Stars - Gemengde technieken op paneel, 1961

Jan Henderikse – Three Stars – Gemengde technieken op paneel, 1961

Jan Hendrikse - Zonder Titel - Gemengde technieken op paneel, 1960

Jan Henderikse – Zonder Titel – Gemengde technieken op paneel, 1960

Jan Hendrikse - Zonder Titel - Gemengde technieken op paneel, 1960 (detail)

Jan Henderikse – Zonder Titel – Gemengde technieken op paneel, 1960 (detail)

Jan Hendrikse - Zonder Titel - Spuitbussen op houten lijst, 1960

Jan Henderikse – Zonder Titel – Spuitbussen op houten lijst, 1960

Jan Hendrikse - Visual Expender ('trekveren') - Metalen veren op paneel, 1960

Jan Henderikse – Visual Expender (‘trekveren’) – Metalen veren op paneel, 1960

Jan Hendrikse - Kratjeswand - Kratjes met bier, 1962-2011

Jan Henderikse – Kratjeswand – Kratjes met bier, 1962-2011

Jan Hendrikse - Kratjeswand - Kratjes met bier, 1962-2011

Jan Henderikse – Kratjeswand – Kratjes met bier, 1962-2011 (detail)

Jan Hendrikse - Zonder Titel - Luciferdoosjes op paneel, 1961

Jan Henderikse – Zonder Titel – Luciferdoosjes op paneel, 1961

Jan Hendrikse - Players - Papier op hout, 1961

Jan Henderikse – Players – Papier op hout, 1961

Jan Hendrikse - Zonder Titel - Kurken en verf op paneel, 1968

Jan Henderikse – Zonder Titel – Kurken en verf op paneel, 1968

Jan Hendrikse - Zonder Titel - Gemengde Techniek op paneel, 1968

Jan Henderikse – Zonder Titel – Gemengde Techniek op paneel, 1968

Jan Hendrikse - PP14-A - Gemengde techniek op karton op paneel, 1964

Jan Henderikse – PP14-A – Gemengde techniek op karton op paneel, 1964

Jan Hendrikse - Kurkenrelief - Olieverf en kurken op vinyl op paneel, 1967

Jan Henderikse – Kurkenrelief – Olieverf en kurken op vinyl op paneel, 1967

Jan Hendrikse - Broadway - Leporello, 1983

Jan Henderikse – Broadway – Leporello, 1983

Jan Hendrikse - Water - Video, 1974

Jan Henderikse – Water – Video, 1974

Jan Hendrikse - Dollar - Versnipperde dollars en perspex, 1979

Jan Henderikse – Dollar – Versnipperde dollars en perspex, 1979

Jan Hendrikse - Zonder Titel - 1968 & 1967 & Munten - 1967 & PNY 12C - 1968, allen munten op doek op paneel

Jan Henderikse – Zonder Titel – 1968 & 1967 & Munten – 1967 & PNY 12C – 1968, allen munten op doek op paneel

Jan Hendrikse - Zonder Titel & PNY-11B & PNY 15-A & PPH 102-A - Munten op doek op paneel, 1967

Jan Henderikse – Zonder Titel & PNY-11B & PNY 15-A & PPH 102-A – Munten op doek op paneel, 1967

Jan Hendrikse - Zonder Titel - Versnipperde dollars, 1980

Jan Henderikse – Zonder Titel – Versnipperde dollars, 1980

Jan Hendrikse - Zonder Titel - Nummerplaten op paneel, 2013

Jan Henderikse – Zonder Titel – Nummerplaten op paneel, 2013

Jan Hendrikse - Bravo - Supermarkt-posters, 1996

Jan Henderikse – Bravo – Supermarkt-posters, 1996

Jan Hendrikse - Bravo - Supermarkt-posters, 1996 (detail)

Jan Henderikse – Bravo – Supermarkt-posters, 1996 (detail)

Jan Hendrikse - Bravo - Supermarkt-posters, 1996 (detail)

Jan Henderikse – Bravo – Supermarkt-posters, 1996 (detail)

Jan Hendrikse - Ski - Fotografie en Skis, 1986

Jan Henderikse – Ski – Fotografie en Skis, 1986

Jan Hendrikse - Zonder Titel (Krattenbaal) - Hout, kunststof en papier, 2016-2017

Jan Henderikse – Zonder Titel (Krattenbaal) – Hout, kunststof en papier, 2016-2017

Jan Hendrikse - Baseball - Honkbal plaatjes, 2007

Jan Henderikse – Baseball – Honkbal plaatjes, 2007

Jan Hendrikse - Zonder Titels & NA C-5 - Nummerplaten op stof op paneel, 1965, 1965, 1966 en 1969

Jan Henderikse – Zonder Titels & NA C-5 – Nummerplaten op stof op paneel, 1965, 1965, 1966 en 1969

Jan Hendrikse - PP2A - Nummerplaten op paneel, 1963

Jan Henderikse – PP2A – Nummerplaten op paneel, 1963

Jan Hendrikse - All Aboard - Foto's, 1985

Jan Henderikse – All Aboard – Foto’s, 1985

Jan Hendrikse - All Aboard - Foto's, 1985 (detail)

Jan Henderikse – All Aboard – Foto’s, 1985 (detail)

Deze tentoonstelling is nog tot en met 10 juni te zien bij Stedelijk Museum te Schiedam.