Depot Boijmans – Pixel Pioneers

Zo vanzelfsprekend als de digitale wereld is binnen ons dagelijks leven, zo afwezig is zij vaak nog in de kunst. Sinds de eerste personal computers voor het grote publiek betaalbaar en verkrijgbaar werden (meestal wordt 1977 genoemd, met de Commodore PET en de Apple II), volgen technologische ontwikkelingen elkaar in hoog tempo op. Waar kunstenaars in het begin programmeren nog inzetten als tool om tot nieuw werk te komen binnen traditionele media, zoals schilderijen bij Peter Struycken (1939), ontstaan al snel praktijken die volledig binnen het digitale domein opereren: websites, computerspellen en projecties. En natuurlijk mag ook de impact van AI daarin niet onvermeld blijven, waarmee inmiddels eveneens door kunstenaars wordt gewerkt.

De huidige tentoonstelling in het Depot Boijmans Van Beuningen is een poging om de collectie van het museum te verbinden met meer actuele werken op museale schaal. Dat is geen eenvoudige opgave, omdat het een complex veld betreft dat technisch snel veroudert. Dat reikt zelfs zo ver dat een werk van Geert Mul (1965) uit 2008 inmiddels niet meer functioneerde, omdat de software niet meer compatibel was met huidige systemen. Het werk moest daarom worden gerestaureerd om opnieuw te kunnen functioneren. Een interessante casus, omdat hiermee zichtbaar wordt dat zelfs volledig digitale werken te maken krijgen met veroudering en obsolete technology. Naast het werk Horizons dat ons op een interactieve manier de landschappelijke collectie toont van het Boijmans, is er een boeiende ateliersituatie te zien waarop oudere werken getoond worden en de bijbehorende technieken. Dat zijn in sommige gevallen beeldschermen maar ook fysieke objecten en projecties. Het maakt het een dynamisch een inspirerend geheel.

Op een andere verdieping worden onder meer de eerste aangeschafte website (in dit geval van Jeroen Jongeleen(1967) ) en de eerst door Boijmans aangekochte NFT getoond , evenals vroege voorbeelden van kunstenaars die met computers werkte zoals Hoos Blotkamp (1943–2014) de eerder genoemde Peter Struycken en Nam June Paik (1932-2006). Daartegenover staan meer actuele museale werken. Niet altijd is het digitale aspect daarbij even prominent aanwezig; je zou zelfs kunnen stellen dat er drie tamelijk traditionele schilders vertegenwoordigd zijn (Larry Achiampong, Christopher Kulendran Thomas en Suzanne Treister), naast een multimediale installatie (Claudia Hart) en, vooruit, een volledig digitaal werk (Feng Mengbo).

Ondanks de titel Pixel Pioneers komen er voor het publiek relatief weinig pixels aan te pas. Dat is op zichzelf geen bezwaar, want pixels zelf zijn niet wat een kunstwerk interessant maakt. Het gaat er om wat kunstenaars doen met al die technologische mogelijkheden. In die zin slaan de werken een brug tussen de digitale wereld en meer traditionele kunstvormen. Tegelijkertijd wringt er iets, het is tegenwoordig waarschijnlijk moeilijker om kunstenaars te vinden die géén digitale technieken gebruiken dan kunstenaars die dat wel doen. En dan gaat het nog niet eens over AI, maar simpelweg over Photoshop en andere software die in het schets- en maakproces gemeengoed zijn geworden.

De tentoonstelling presenteert zich als een museale poging om de rol van digitale kunst te agenderen zonder dat het expliciet over computers zelf gaat. Als geheel is de presentatie interessant, maar ook wat bescheiden in omvang: met slechts een tiental werken voelt ze eerder als een aanzet dan als een uitgewerkte positie. Indrukwekkende werken, maar een bescheiden tentoonstelling. Ik beschouw het daarom vooral als een eerste stap, in de hoop dat hier nog een meer omvangrijk en gelaagd vervolg op zal komen met meer uitgesproken posities over wat dat digitale domein betekenen kan. Dat hoeft niet per se hier bij Boijmans, dat mag ook elders. Want voordat we het weten zijn we het punt van de singulariteit voorbij…